Horloge Gouwenaar Abraham Monasch duikt op in Oostvoorne
Hoeveel plateel- of aardewerkfabrieken zijn er in Gouda geweest? Dat is een vraag waar ook de AI-modus van Google niet zomaar een antwoord op kan geven. Meestal komen de zes bekendste wel boven bij het stellen van de vraag: Plateelfabriek Zuid-Holland, Goedewaagen, Regina, Zenith, Ivora en Flora, maar iedereen weet dat er veel meer zijn geweest. Het compleetste overzicht lijkt The Gouda Pottery List op https://www.verwoerdceramics.com/gouda_potteries. Daar staan er zo’n 150 op die in de periode 1949-1976 werkzaam waren in Gouda en de regio. Op ongeveer tweederde van dit digitale document vinden we Sieraardefabriek Ons Ideaal, van 1941 tot 1989 gevestigd op Groenendaal 62. Eigenaar: Piet Hortensius.
Is het toeval dat de redactie de beschikking krijgt over een glanzend boekwerk Aardewerkfabriek Ons Ideaal 1941-1989? Bij navraag blijkt het werk niet bekend bij het Streekarchief Midden-Holland. Het is samengesteld door dochter Liesbeth Hortensius en Ben Tans. Het is geen breed overzicht van feitelijke gegevens, maar meer een hommage aan vader en zijn fabriek. Het is voorzien van tientallen foto’s van het bedrijf en honderd foto’s van aardewerk.
Pieter Hortensius (* 1922) gaat in 1935 als jongste werknemer aan het werk bij Goedewaagen. Vijf jaar lang volgt hij ook de Handelsavondschool, waarna hij het in 1941 aandurft om – met collega Wout Vonk – een bedrijf te beginnen: Ons Ideaal.
Piet en Lien Hortensius-Heerkens staan in hun winkel van aardewerkfabriek Ons Ideaal in Gouda, gefotografeerd kort voordat het bedrijf in 1988 werd gesloten.
Delfts blauw reclamebord van aardewerkfabriek Ons Ideaal uit Gouda, gebruikt voor de promotie van het sieraardewerk dat door het bedrijf werd geproduceerd.
Tot 1965 richt het bedrijf zich op de zgn. jaren ’50-stijl, aardewerk gemaakt van rood- en zwartgebakken klei met witte en gekleurde decors, vaak toegepast op reis- of vakantieproducten. Daarna schakelt Ons Ideaal over op Delfts Blauw sieraardewerk, later ook gekleurde Delft polychrome. Piet Hortensius heeft een vaste stand op de Jaarbeurs. Het is een periode van grote bloei met veel export naar de VS en Canada. De grote, alleen handgeschilderde stukken krijgen een certificaat mee. In de periode 1975-1985 staat het Nieuw Gouds Plateel centraal, mede geïnspireerd door de grote verzameling Oud Plateel die Piet inmiddels heeft aangelegd. Het zijn unica’s, geschilderd door Jan van Gijzel, die is overgekomen van de opgeheven Plateelfabriek Zuid-Holland. Hij zit voor het raam van een nieuwe winkel op Lange Groenendaal 64, naast de bestaande winkel op nummer 62. Van Van Gijzel is ook prachtig vrij werk op wandborden en tegeltableaus bekend.
Piet Hortensius is ook actief als oprichter en (37 jaar) secretaris van de Goudse Vereniging van Aardewerkfabrikanten. Hij werkt mee aan tentoonstellingen en aan het jaarlijkse Pottenbakkersfestival en beoordeelt het werk van eindexamenkandidaten van de keramiekafdeling van de M.T.S. in Gouda.
In de jaren ’80 neemt de vraag naar aardewerk af en dus ook het aantal medewerkers. Het 40-jarig bestaan wordt in 1981 gevierd met een klein aantal personeelsleden en gebak. Ook zijn vrouw, Lien Hortensius-Heerkens, die vanaf 1970 in de winkel staat, krijgt een cadeau. In 1988 wordt aardewerkfabriek Ons Ideaal gesloten. Piet Hortensius ontvangt de gouden penning van de Kamer van Koophandel. Wat blijft, is zijn enorme verzameling vazen en wandborden in Art Nouveau-plateel. Deels worden het erfstukken voor de kinderen Dan, Ton, Pieter, Hans, Liesbeth en Caroline Hortensius. De rest van de collectie schenkt hij aan Rob Hageman, een van de eersten die halverwege de jaren zeventig is begonnen met het verzamelen van Gouds plateel. Hageman overlijdt echter in 1986. Twee jaar later wordt zijn 1000 voorwerpen omvattende collectie geschonken aan Museum Gouda. In 2001 wijdt het museum een tentoonstelling aan de collectie, waarvan dus een substantieel deel afkomstig is van Piet Hortensius. Vader Piet is in 1998 overleden, moeder Lien in 2003.
Namens de familie heeft Die Goude inmiddels een exemplaar van het boek overhandigd aan het Streekarchief Midden-Holland.
De winkelpanden van aardewerkfabriek Ons Ideaal aan de Lange Groenendaal in Gouda, waar verkoop en demonstraties van aardewerk plaatsvonden.
Selectie van aardewerk uit de jaren ’50 geproduceerd door Ons Ideaal, met kenmerkende vormen en decoraties uit deze periode.
Tekst: Gert Jan Jansen